Gdy Polska, a w zasadzie Rzeczpospolita Obojga Narod\u00f3w \u2013 kraj nazywany ongi\u015b \u201eprzedmurzem chrze\u015bcija\u0144stwa\u201d znikn\u0105\u0142 z mapy \u015bwiata pod koniec osiemnastego wieku wskutek rozbior\u00f3w dokonanych przez Rosj\u0119, Austri\u0119 i Prusy, skomplikowa\u0142a si\u0119 tak\u017ce relacja jego dawnych mieszka\u0144c\u00f3w z ko\u015bcio\u0142em katolickim. Zbieg\u0142o si\u0119 to r\u00f3wnie\u017c z zapocz\u0105tkowan\u0105 przez rewolucj\u0119 francusk\u0105 og\u00f3lnoeuropejsk\u0105 tendencj\u0105 zmierzaj\u0105c\u0105 do trwa\u0142ych przemian spo\u0142ecznych i o\u015bwieceniowe, a wi\u0119c niezale\u017cne od ko\u015bcielnego nauczania podej\u015bcie do nauki, historii i polityki.<\/p>\n\n\n\n
W tym trudnym czasie Stolicy Apostolskiej bardziej zale\u017ca\u0142o na zachowaniu status quo i poprawnych relacjach z pa\u0144stwami zaborczymi ni\u017c wspieraniu narodu walcz\u0105cego r\u00f3\u017cnymi sposobami o niepodleg\u0142o\u015b\u0107. 9 czerwca 1832 roku papie\u017c Grzegorz XVI wyda\u0142 encyklik\u0119 Cum primum<\/em>, w kt\u00f3rej otwarcie pot\u0119pi\u0142 uczestnik\u00f3w powstania listopadowego, a wi\u0119c pierwszego polskiego zrywu niepodleg\u0142o\u015bciowego. Z kolei podczas Wiosny Lud\u00f3w poeta Adam Mickiewicz uzyska\u0142 dwie audiencje u papie\u017ca Piusa IX, by prosi\u0107 o wsparcie tworzonego w\u0142a\u015bnie Legionu Polskiego, nie uzyska\u0142 jednak od niego \u017cadnych konkretnych obietnic. Polacy mieszkaj\u0105cy w zaborach i na emigracji mieli poczucie, \u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 opu\u015bci\u0142 ich nar\u00f3d w najtrudniejszym momencie.<\/p>\n\n\n\n Trend ten odnale\u017a\u0107 mo\u017cna w literaturze polskiego romantyzmu. Pami\u0119tna scena audiencji u papie\u017ca w dramacie Juliusza S\u0142owackiego<\/a> \u201eKordian\u201d zawiera wyra\u017ane nawi\u0105zania do postawy Grzegorza XVI wobec postania listopadowego. W \u201eNie-Boskiej komedii\u201d Zygmunta Krasi\u0144skiego<\/a> za\u015b ko\u015bci\u00f3\u0142 wraz z arystokracj\u0105 zostaj\u0105 przyr\u00f3wnane do spr\u00f3chnia\u0142ego drzewa, kt\u00f3re \u201edzisiaj wypu\u015bci\u0142o z siebie kilka listk\u00f3w \u015bwie\u017cych, cho\u0107 korzenie gnij\u0105 coraz bardziej (\u2026) gruchnie i p\u00f3jdzie precz na w\u0119gle i popi\u00f3\u0142, bo nawet stolarzowi nie zda si\u0119 na nic.\u201d A jednak ten sam utw\u00f3r zamyka niejednoznaczna scena wizji Chrystusa. Nawet najmocniej krytykuj\u0105cy ko\u015bci\u00f3\u0142 romantycy pozostali artystami na wskro\u015b chrze\u015bcija\u0144skimi, co wida\u0107 nie tylko po symbolice i stylu g\u0119sto czerpi\u0105cych ze Starego i Nowego Testamentu czy licznych postaciach b\u0119d\u0105cych osobami duchownymi \u2013 ksi\u0105dz Piotr z III cz\u0119\u015bci \u201eDziad\u00f3w\u201d, ksi\u0105dz Robak z \u201ePana Tadeusza\u201d czy autentyczny karmelita Marek Jando\u0142owicz, kt\u00f3ry pojawia si\u0119 w a\u017c dw\u00f3ch utworach Juliusza S\u0142owackiego, \u201eKsi\u0119dzu Marku\u201d i \u201eBeniowskim\u201d \u2013 ale tak\u017ce przede wszystkim w ci\u0105g\u0142ym rozwa\u017caniu kwestii zbawienia narodu i jednostki.<\/p>\n\n\n\n Polscy kompozytorzy epoki romantyzmu, jak si\u0119 zdaje, byli bardziej zachowawczy w kwestiach religijnych od literat\u00f3w. Fryderyk Chopin<\/a> odm\u00f3wi\u0142 do\u0142\u0105czenia do Ko\u0142a Sprawy Bo\u017cej, grupy religijnej za\u0142o\u017conej i prowadzonej przez mistyka Andrzeja Towia\u0144skiego<\/a> i Adama Mickiewicza<\/a>, do kt\u00f3rej nale\u017ca\u0142a du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 emigrant\u00f3w w Pary\u017cu, w tym wielu jego znajomych, z kolei jego partnerka George Sand<\/a> okre\u015bli\u0142a go jako \u201ezasklepionego w katolicyzmie\u201d. Religia jednak, jak si\u0119 zdaje, nigdy nie stanowi\u0142a na tyle wa\u017cnej cz\u0119\u015bci jego \u017cycia, by zainspirowa\u0107 go tw\u00f3rczo \u2013 czy to w formie literackiej, czy muzycznej. Cho\u0107 w jego czasach panowa\u0142a wr\u0119cz moda na utwory religijne, Chopin pozosta\u0142 wierny kompozycjom fortepianowym. Wielokrotnie odmawia\u0142 r\u00f3wnie\u017c skomponowania opery i to pomimo propozycji wsp\u00f3\u0142pracy z samym Adamem Mickiewiczem.<\/p>\n\n\n\n Stanis\u0142aw Moniuszko<\/a>, wybitny kompozytor rodem z Ubiela na terenie dzisiejszej Bia\u0142orusi, mia\u0142 zupe\u0142nie inne podej\u015bcie do kwestii wiary. Gdy w 1840 roku powr\u00f3ci\u0142 ze studi\u00f3w w Berlinie, zaraz po przekroczeniu granicy Kr\u00f3lestwa Polskiego zatrzyma\u0142 si\u0119 przy mijanym ko\u015bciele i wym\u00f3g\u0142 na organi\u015bcie, by ten pozwoli\u0142 mu zagra\u0107 na organach i w ten spos\u00f3b podzi\u0119kowa\u0107 Bogu za zako\u0144czon\u0105 nauk\u0119 i powr\u00f3t na \u0142ono ojczyzny. Nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej po\u015blubi\u0142 Aleksandr\u0119 M\u00fcller, z kt\u00f3r\u0105 zamieszka\u0142 w jej rodzinnym Wilnie. W owym czasie by\u0142o to do\u015b\u0107 prowincjonalne miasto, a kultura muzyczna praktycznie w nim nie istnia\u0142a. Moniuszko zachwycony brzmieniem pojezuickich organ\u00f3w w ko\u015bciele \u015bw. Jana postanawia zarabia\u0107 na \u017cycie i utrzymanie rodziny jako organista. Zawodu tego w owym czasie nie wykonywali profesjonalni arty\u015bci, lecz przewa\u017cnie ludzie z gminu, bez wykszta\u0142cenia, przyuczani przez swoich poprzednik\u00f3w. M\u0142ody Moniuszko \u015bwiadomie wi\u0119c wybra\u0142 profesj\u0119 mniej zaszczytn\u0105, lecz b\u0119d\u0105c\u0105 form\u0105 wyra\u017cania i prze\u017cywania w\u0142asnej religijno\u015bci, a tak\u017ce daj\u0105c\u0105 przestrze\u0144 do rozwoju. Organi\u015bci si\u0119gali w tamtych czasach g\u0142\u00f3wnie po obcoj\u0119zyczny repertuar sakralny z XVIII i XIX wieku, a polskie utwory praktycznie nie by\u0142y wykonywane. Jako ambitny artysta z odpowiednim zapleczem intelektualnym \u2013 studia w Berlinie zapewni\u0142y mu gruntown\u0105 wiedz\u0119 na temat w\u0142oskiej, francuskiej i niemieckiej muzyki sakralnej \u2013 i niew\u0105tpliwym talentem Moniuszko postanowi\u0142 wype\u0142ni\u0107 t\u0119 kulturaln\u0105 luk\u0119.<\/p>\n\n\n\n Zdawa\u0142 sobie oczywi\u015bcie spraw\u0119, \u017ce pisanie utwor\u00f3w sakralnych stanowi zadanie dalece bardziej skomplikowane ni\u017c komponowanie muzyki \u015bwieckiej. W tym pierwszym wypadku bowiem do kwestii czysto artystycznych dochodzi wymiar sacrum. Sam kompozytor tak opisa\u0142 ten problem w \u201eNotatce o muzyce ko\u015bcielnej\u201d:<\/p>\n\n\n\n \u201eCelem ko\u015bcielnej muzyki jest wznowienie ducha modl\u0105cych si\u0119 i jedynie jako pomoc do wyzwolenia jego z wi\u0119z\u00f3w ziemskich uwa\u017cana i traktowana by\u0107 powinna. Uznawszy to za zasad\u0119 i trzymaj\u0105c jej si\u0119 \u015bci\u015ble, je\u017celi zwr\u00f3cimy uwag\u0119 na obecny stan muzyki ko\u015bcielnej, z podziwieniem zrazu, potem z bole\u015bci\u0105 wyzna\u0107 musimy, \u017ce \u017cadna ze sztuk pi\u0119knych na tak potworne dzie\u0142o jeszcze si\u0119 nie zdoby\u0142a.\u201d<\/p>\n\n\n\n Moniuszko krytykowa\u0142 te \u015brodki i rozwi\u0105zania kompozytorskie, kt\u00f3re nie s\u0142u\u017cy\u0142y funkcji liturgicznej muzyki w ko\u015bciele. Zalicza\u0142 do nich technik\u0119 koncertuj\u0105c\u0105, zak\u0142adaj\u0105c\u0105 zmienno\u015b\u0107 i kontrast wszystkich mo\u017cliwych parametr\u00f3w dzie\u0142a muzycznego, a tak\u017ce eksponowanie wirtuozerii oraz instrument\u00f3w d\u0119tych blaszanych i kot\u0142\u00f3w. We wspomnianej \u201eNotatce o muzyce ko\u015bcielnej\u201d sformu\u0142owa\u0142 jasno swoj\u0105 wizj\u0119:<\/p>\n\n\n\n \u201eNiech \u015bpiewak \u0142\u0105czy g\u0142os sw\u00f3j do najpowa\u017cniejszego narz\u0119dzia muzyki, jakim s\u0105 organy, kt\u00f3re z ca\u0142ym bogactwem swoich sposob\u00f3w gotowe na us\u0142ugi Mistrza. Ten za\u015b z ca\u0142ym zaparciem mi\u0142o\u015bci w\u0142asnej niech si\u0119 wyrzeka ch\u0119ci popisu i b\u0142yszczenia si\u0142\u0105 w\u0142asnego talentu; a tak zespolonych jednym\u017ce celem swego powo\u0142ania Duch \u015awi\u0119ty, jedyna ich Muza, natchnie niezawodnie. I tak wydadz\u0105 dzie\u0142o, kt\u00f3re dla nich cich\u0105, ale praw\u0105 zas\u0142ug\u0119, a ludziom prawdziwy po\u017cytek przyniesie.\u201d<\/p>\n\n\n\n Nie zaniedbywa\u0142 jednak walor\u00f3w artystycznych muzyki kosztem jej funkcji liturgicznej, lecz stara\u0142 si\u0119 znale\u017a\u0107 idealn\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 pomi\u0119dzy tymi aspektami. W ci\u0105gu swojego \u017cycia skomponowa\u0142 oko\u0142o 90 kompozycji sakralnych, do kt\u00f3rych zaliczy\u0107 mo\u017cemy msze, pojedyncze cz\u0119\u015bci mszalne, hymny, psalmy, kantaty, litanie, motety, pie\u015bni religijne oraz ich opracowania na organy.<\/p>\n\n\n\n Szczeg\u00f3lnie istotne w jego tw\u00f3rczo\u015bci by\u0142y pe\u0142ne cykle mszalne. Do naszych czas\u00f3w dotrwa\u0142o ich siedem, cho\u0107 sam Moniuszko w li\u015bcie z 1856 roku do Adama Kirkora wspomina skomponowan\u0105 przez siebie \u201emsz\u0119 na cztery g\u0142osy solowe \u2013 ch\u00f3r i orkiestr\u0119\u201d, kt\u00f3ra nie dotrwa\u0142a do naszych czas\u00f3w. Ponadto wraz z innymi kompozytorami przygotowywa\u0142 msz\u0119 \u017ca\u0142obn\u0105 na uroczysto\u015bci pogrzebowe matki<\/a> Fryderyka Chopina, lecz wprowadzenie na terenie Kr\u00f3lestwa Polskiego stanu wojennego i zakazu zgromadze\u0144 sprawi\u0142o, \u017ce nabo\u017ce\u0144stwo nie odby\u0142o si\u0119, a kompozycja nie zosta\u0142a uko\u0144czona.<\/p>\n\n\n\n Trzy spo\u015br\u00f3d pe\u0142nych cykli mszalnych skomponowanych przez Moniuszk\u0119 to msze \u0142aci\u0144skie, cztery pozosta\u0142e za\u015b \u2013 tak zwane \u201emsze polskie\u201d, w kt\u00f3rych \u0142aci\u0144skie \u015bpiewy mszalne \u2013 niezrozumia\u0142e dla zdecydowanej cz\u0119\u015bci wiernych \u2013 zast\u0119powano odpowiednimi pie\u015bniami w j\u0119zyku polskim. W zamierzeniu mia\u0142o to zach\u0119ci\u0107 wiernych do aktywnego udzia\u0142u w liturgii, cho\u0107 r\u00f3wnie wa\u017cny by\u0142 wymiar dbania o j\u0119zyk ojczysty, zw\u0142aszcza w czasach zabor\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Warto zwr\u00f3ci\u0107 przede wszystkim uwag\u0119 na dwie polskie msze autorstwa Moniuszki \u2013 Msz\u0119 \u015bw. na trzy g\u0142osy (e-moll)<\/em>, skomponowan\u0105 w roku 1855, oraz Msz\u0119 \u015bw. na dwa g\u0142osy (a-moll)<\/em>, powsta\u0142\u0105 rok p\u00f3\u017aniej. Autorem polskiego tekstu obu utwor\u00f3w by\u0142 Antoni Edward Odyniec<\/a>, poeta i filareta, znany dzi\u015b bardziej jako przyjaciel Adama Mickiewicza i Salomei B\u00e9cu<\/a>, matki Juliusza S\u0142owackiego, oraz jako pami\u0119tnikarz. Moniuszko cz\u0119sto si\u0119ga\u0142 po jego poezj\u0119 przy pisaniu pie\u015bni do cyklu \u015apiewnika domowego.<\/p>\n\n\n\n Najcz\u0119\u015bciej msze polskie posiada\u0142y tylko jedn\u0105 melodi\u0119 do wrotek wykonywanych w r\u00f3\u017cnych momentach Eucharystii. Moniuszko jednak podszed\u0142 ambitnie do zadania \u2013 potraktowa\u0142 ka\u017cdy \u015bpiew jako indywidualn\u0105 kompozycj\u0119, \u0142\u0105cz\u0105c jednocze\u015bnie ca\u0142o\u015b\u0107 jedn\u0105 my\u015bl\u0105 muzyczn\u0105. Ponadto wszystkie wykorzystane \u015brodki kompozytorskie podporz\u0105dkowane zosta\u0142y warstwie tekstowej i jej eksponowaniu. W Mszy a-moll<\/em>, skomponowanej dla Towarzystwa Dobroczynnego w Wilnie i napisanej z my\u015bl\u0105 o wykonawcach-amatorach, dodatkowo opracowa\u0142 tekst sylabicznie, a jej form\u0119 muzyczn\u0105 opar\u0142 na regularnej budowie okresowej.<\/p>\n\n\n\n W swoim d\u0105\u017ceniu do o\u017cywienia \u017cycia muzycznego w Wilnie Moniuszko nie poprzesta\u0142 na pe\u0142nieniu obowi\u0105zk\u00f3w organisty i pisaniu kompozycji sakralnych. Za\u0142o\u017cy\u0142 r\u00f3wnie\u017c Towarzystwo Muzyczne \u015bw. Cecylii maj\u0105ce na celu upowszechnienie polskiej muzyki ko\u015bcielnej w \u015brodowisku wile\u0144skim, a napisane przez siebie utwory z tego okresu wyda\u0142 w zbiorze \u201ePie\u015bni naszego Ko\u015bcio\u0142a na organy u\u0142o\u017cone i do grania na Mszy czytanej przeznaczone\u201d. Za\u015b po przeprowadzce do Warszawy wpad\u0142 na pomys\u0142 wydania w\u0142asnego \u015bpiewnika ko\u015bcielnego, nazwanego po prostu \u201eMuzyka Ko\u015bcielna Stanis\u0142awa Moniuszki\u201d.<\/p>\n\n\n\n R\u00f3wnie\u017c w \u015bwieckich utworach Moniuszki pojawiaj\u0105 si\u0119 elementy muzyki sakralnej. W operze \u201eHalka\u201d znajdziemy scen\u0119 za\u015blubin ze \u015bpiewem w g\u00f3ralskim ko\u015bci\u00f3\u0142ku, za\u015b w innych \u2013 \u201eFlis\u201d, \u201eHrabina\u201d, \u201eVerbum Mobile\u201d czy \u201eStraszny dw\u00f3r\u201d pojawiaj\u0105 si\u0119 liczne zwroty do Boga i fragmenty modlitw. Napisa\u0142 r\u00f3wnie\u017c pie\u015bni do tekst\u00f3w Adama Mickiewicza (\u201ePowr\u00f3t taty\u201d) Stanis\u0142awa Jachowicza (\u201eDobra noc\u201d) nasycone elementami sakralnymi.<\/p>\n\n\n\n Moniuszko zdoby\u0142 s\u0142aw\u0119 i uznanie ju\u017c za \u017cycia, za\u015b jego talent najpe\u0142niej ujawnia\u0142 si\u0119 w wybitnych operach. W niemal wszystkich jego dzie\u0142ach pojawiaj\u0105 si\u0119 pierwiastki religijne, szczeg\u00f3lnie za\u015b widoczne w kompozycjach sakralnych. Poza czysto artystycznymi wzgl\u0119dami muzyka sta\u0142a si\u0119 dla kompozytora wyrazem jego g\u0142\u0119bokiej wiary. Jego syn wspomina\u0142 nied\u0142ugo po jego \u015bmierci:<\/p>\n\n\n\n \u201eZwykle bardzo rano, bo o pi\u0105tej godzinie wstawa\u0142, a latem nawet wcze\u015bniej, i zaraz szed\u0142 na msz\u0119 do ko\u015bcio\u0142a. To by\u0142 zwyczaj, od kt\u00f3rego tylko choroba wstrzyma\u0107 go mog\u0142a. Powr\u00f3ciwszy z ko\u015bcio\u0142a, zaraz zasiada\u0142 do pracy, i prawie wszystkie jego kompozycie w tej porze dnia si\u0119 utworzy\u0142y.\u201d<\/p>\n\n\n\n W Roku Romantyzmu Polskiego wypada r\u00f3wnie\u017c 150. rocznica \u015bmierci Stanis\u0142awa Moniuszki. Z tej okazji z inicjatywy Instytutu Adama Mickiewicza odb\u0119dzie si\u0119 seria koncert\u00f3w z orkiestr\u0105 i ch\u00f3rem \u201eMoniuszko 150\u201d z muzyk\u0105 kompozytora wykonan\u0105 na instrumentach z epoki lub ich kopiach. W ramach trasy koncertowej zaprezentowane zostan\u0105 Litanie i inne dzie\u0142a symfoniczne<\/em> oraz Dzie\u0142a ch\u00f3ralne<\/em>. Koncerty odb\u0119d\u0105 si\u0119 w Wilnie (26 i 27 maja), Gda\u0144sku (29 i 30 maja) i Berlinie (3 i 4 czerwca).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Gdy Polska, a w zasadzie Rzeczpospolita Obojga Narod\u00f3w \u2013 kraj nazywany ongi\u015b \u201eprzedmurzem chrze\u015bcija\u0144stwa\u201d znikn\u0105\u0142 z mapy \u015bwiata pod koniec osiemnastego wieku wskutek rozbior\u00f3w dokonanych przez Rosj\u0119, Austri\u0119 i Prusy, skomplikowa\u0142a si\u0119 tak\u017ce relacja jego dawnych mieszka\u0144c\u00f3w z ko\u015bcio\u0142em katolickim. Zbieg\u0142o si\u0119 to r\u00f3wnie\u017c z zapocz\u0105tkowan\u0105 przez rewolucj\u0119 francusk\u0105 og\u00f3lnoeuropejsk\u0105 tendencj\u0105 zmierzaj\u0105c\u0105 do trwa\u0142ych przemian […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/paryskiesalonyromantykow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2235"}],"collection":[{"href":"https:\/\/paryskiesalonyromantykow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/paryskiesalonyromantykow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/paryskiesalonyromantykow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/paryskiesalonyromantykow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2235"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/paryskiesalonyromantykow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2235\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2236,"href":"https:\/\/paryskiesalonyromantykow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2235\/revisions\/2236"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/paryskiesalonyromantykow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2235"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/paryskiesalonyromantykow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2235"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/paryskiesalonyromantykow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2235"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}