[I]
Sam pan Tadeusz zosta\u0142 w armii adiutantem,
Regent \u2013 pisarzem, S\u0119dzia \u2013 zbo\u017ca liwerantem,
Hrabia dowodzi nowych u\u0142an\u00f3w szwadronem;
Wszystko si\u0119 poci\u0105gn\u0119\u0142o za Napoleonem,
Posz\u0142o w marsz\u2026 W domu sm\u0119tne wzdychaj\u0105 ma\u0142\u017conki
Pani Tadeuszowa odmawia koronki,
Nowenny; Telimena klnie domow\u0105 cisz\u0119,
Sm\u0119tek mgie\u0142 \u2013 patrzy w okna, wzdycha, listy pisze
Albo z ksi\u0105\u017ck\u0105 francusk\u0105 idzie w szary k\u0105tek
Pod piec \u2013 i tonie w sm\u0119tnych ba\u0142wanach pami\u0105tek.
Wojski tak\u017ce \u2013 niezdolny do rycerskich czyn\u00f3w \u2013
Zosta\u0142, dogl\u0105da w domu kobiet\u2026 i komin\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Tymczasem nadchodzi\u0142a ta okropna zima \u2013
Twarda, gro\u017ana, iskrz\u0105ca si\u0119 komet oczyma,
Kt\u00f3r\u0105 w Litwie przeczuwa\u0142 wcze\u015bnie nar\u00f3d ca\u0142y;
Niebo blad\u0142o, szron iskrzy\u0142, gwiazdy czerwienia\u0142y,
Miesi\u0119czne t\u0119cze ca\u0142e stawa\u0142y w kolorach,
Mro\u017ane kameleony przy chatach, oborach.<\/p>\n\n\n\n
[II]
Wielkimi gromadami \u2013 przez [bram\u0119] do sieni
Wchodz\u0105 strzynadle z\u0142ote i gile w czerwieni,
A nawet \u00f3w dziw lasu, tak rzadko widziany
Halcyjon, a na Litwie zimorodkiem zwany,
Kt\u00f3ry czasem strzelcowi poka\u017ce si\u0119 w borach
Przez mg\u0142\u0119 ga\u0142\u0105zek, niby w anio\u0142a kolorach,
Nad zwierciad\u0142em prze\u0142omki, pi\u0119kny i b\u0142yszcz\u0105cy
Jak anio\u0142, w r\u00f3wni z\u0142ote skrzyd\u0142a trzymaj\u0105cy \u2013
Nawet \u00f3w ptak pi\u0119kno\u015bci\u0105 zakl\u0119ty i dziki
Zb\u0142\u0105ka\u0142 si\u0119 i nad domu zlecia\u0142 go\u0142\u0119bniki,
A potem nad sadzawki w ogrodzie kopane,
Gdzie leszcze, karpie, pstr\u0105gi pi\u0119knie malowane
Wojski kaza\u0142 powpuszcza\u0107, \u00f3w ptak z jasnym grzbietem
Polecia\u0142 i bi\u0142 w ryby dziobem jak sztyletem.<\/p>\n\n\n\n
S\u0142owem, wszystko, jak gdyby szuka\u0142o uchrony
U cz\u0142owieka, ci\u0105gn\u0119\u0142o z las\u00f3w\u2026 Sm\u0119tne wrony
Zaludni\u0142y podw\u00f3rze, obozem si\u0119 mieszcz\u0105
W topolach, gdzie pod wiecz\u00f3r zwichrzaj\u0105 si\u0119, wrzeszcz\u0105
I pod zorze gn\u0105 czarn\u0105 drzew obdartych g\u0142ow\u0119;
Wojski m\u00f3wi, \u017ce wiod\u0105 swe sprawy sejmowe.<\/p>\n\n\n\n
Tak ptactwem gadaj\u0105ca, cho\u0107 mg\u0142ami ponura,
Sta\u0142a si\u0119 ta litewska przemienna natura,
Zawsze \u017cywa i z duchem ludzi zawsze zgodna,
Dobra, niemartwa, chocia\u017c sko\u015bcia\u0142a i ch\u0142odna,
W\u0142a\u015bnie jak Litwin, kt\u00f3ry \u015br\u00f3d \u015bwi\u0119tych przymierzy
Skupi\u0142 si\u0119 w sobie, st\u0119\u017ca\u0142, niby trupem le\u017cy,
A jednak pe\u0142ny \u017cycia i wielkiej pami\u0119ci:
Gdy mu wr\u00f3g wbiegnie, on go niby w\u0105\u017c okr\u0119ci
Od n\u00f3g po pier\u015b, pier\u015bcienie [swoich] wie\u0144c\u00f3w skr\u00f3ci,
Rozwinie si\u0119 \u2013 i trupa z obj\u0119cia wyrzuci.<\/p>\n\n\n\n
[III]
\u00d3w to dw\u00f3r Soplicowo, gdzie historia nasza
Odby\u0142a si\u0119, pod tchnieniem boga Boreasza
Inne wdzia\u0142 szaty, twarzy zupe\u0142nie odmieni\u0142 \u2013
\u00d3w las topoli ju\u017c si\u0119 wi\u0119cej nie zieleni\u0142,
Dziedziniec, gdzie b\u0142awatki, cykorie i maki
Barwi\u0142y si\u0119 jak szal\u00f3w indyja\u0144skich szlaki,
Teraz bia\u0142y, wczorajsz\u0105 zasuty zawiej\u0105,
A na nim \u015bcie\u017cki \u015bwie\u017co deptane czerniej\u0105
Od folwark\u00f3w do dworu, od stod\u00f3\u0142 do gumien;
Wszystko sm\u0119tne\u2026 a domy stoj\u0105 na kszta\u0142t trumien
Na podwalinach.
Wszystko zamar\u0142o do czasu.
Z \u201adaleka ciemna wst\u0119ga sosnowego lasu
\u015aciemnia\u0142a, wida\u0107 przez las b\u0142\u0119kit bitej drogi,
Wiatr przez ni\u0119 leci, sosny jak litewskie bogi
Chwiej\u0105 si\u0119, jod\u0142y siedz\u0105 \u015bniegiem przywalone,
Gdzieniegdzie drzewko \u015bci\u0119te jak ceg\u0142y czerwone
Pouk\u0142adane w stosy, inne do tr\u00f3jnog\u00f3w
Podobne\u2026 jak o\u0142tarze dawnych Litwy bog\u00f3w.
Czerwieni\u0105 si\u0119 po lesie osm\u0119tnione mg\u0142ami
I sosen tak nakryte li\u015bciem \u2013 jak chmurami.<\/p>\n\n\n\n
O zimo! twoj\u0119 pi\u0119kno\u015b\u0107 sm\u0119tn\u0105, uciszenie
Las\u00f3w i rzadkie s\u0142o\u0144ca z\u0142otego promienie
Czuj\u0119 dzi\u015b na kszta\u0142t czaru i na kszta\u0142t uroku,
Bom w \u017cyciu przyszed\u0142 na t\u0119 sm\u0119tn\u0105 por\u0119 roku,
Kt\u00f3ra wszystko ucisza i pod \u015bniegiem ch\u0142onie;
Z mi\u0142o\u015bci\u0105 bym wi\u0119c ciche zamieszka\u0142 ustronie,
W okr\u0105g kt\u00f3rego puszcza czerni si\u0119 bezbrze\u017cna,
A nad ni\u0105 we mg\u0142ach b\u0142yszczy Matka Boska \u015anie\u017cna\u201d.<\/p>\n\n\n\n
W Soplicowie, cho\u0107 ju\u017c si\u0119 zbli\u017ca\u0142y zapusty,
Zjazdu nie by\u0142o \u2013 dom by\u0142 cichy, prawie pusty.
Wczora w\u0142a\u015bnie francuskie oficerstwo starsze,
Kt\u00f3re wtenczas przez marsze i przez kontramarsze
W\u0142\u00f3czy\u0142o si\u0119 po Litwie z armi\u0105 dowozow\u0105,
Opu\u015bci\u0142o go\u015bcinne zawsze Soplicowo,
Zostawiwszy w nim r\u00f3\u017cne pami\u0105tki przejazdu
Jak[o] kuku\u0142ka w cudzym, gdzie mieszka\u0142a, gniazdu\u2026
Nie wszystkie dobre. By\u0142o co\u015bkolwiek grabie\u017cy
I rabunku na wiosce, kilku co\u015b \u017co\u0142nierzy
Z flint\u2026 do litewskich ch\u0142op\u00f3w trzas\u0142o jak do blank\u00f3w,
Nie mog\u0105c si\u0119 rozm\u00f3wi\u0107 z ludem mow\u0105 Frank\u00f3w;
Pan Ekonom ze \u0142zami skarg\u0119 o to czyni\u0142,
S\u0119dzia si\u0119 zrazu sierdzi\u0142, potem za\u015b obwini\u0142
Wojn\u0119, wojnie przypisa\u0142 z\u0142o i zwierz\u0119co\u015bcie
Ludzkie, nawet francuskie poturbowa\u0142 go\u015bcie
Skarg\u0105 i pro\u015bb\u0105\u2026 ale c\u00f3\u017c, gdy starca treny
Przej\u015b\u0107 musia\u0142y przez usta pani Telimeny,
Kt\u00f3ra S\u0119dziego widz\u0105c po polsku i z p\u0142aczem
M\u00f3wi\u0105cego\u2026 stan\u0119\u0142a mu zaraz t\u0142umaczem,
Na taki j\u0119zyk skarg\u0119 on\u0105 prze\u0142o\u017cywszy,
\u017be si\u0119 Francuzi s\u0142uchaj\u0105c, uczu\u0142 najszcz\u0119\u015bliwszy\u2026
\u201eVos larmes\u201d \u2013 rzek\u0142 \u2013 \u201eet vos beaux yeux\u2026\u201d i tak komplementa
Sypa\u0142\u2026 \u017ce najwierniejsza ma\u0142\u017conka\u201d regenta\u201d\u2026<\/p>\n\n\n\n
[IV]
Noc by\u0142a wietrzna, \u015bnie\u017cna, a wichry \u015bpiewa\u0142y
W kominach swoje zwyk\u0142e p\u0142acz\u0105ce chora\u0142y.
Kobiety przy dw\u00f3ch \u015bwiecach w bawialnym pokoju
Siedzia\u0142y przy rob\u00f3tce, w zaniedbanym stroju,
Same jedne \u2013 wizyt si\u0119 w domu swoim \u017cadnych
Nie spodziewaj\u0105c dla mgie\u0142 i czas\u00f3w szkaradnych,
Gdy nagle przed oknami \u2013 jak \u015bwist, grzechot w\u0119\u017cy,
Zaszumia\u0142 przera\u017aliwie straszny brz\u0119k uprz\u0119\u017cy,
Straszny dla domu \u0142oskot, z kt\u00f3rym zwykle jad\u0105
Sanie ogromne, liczne \u2013 tak zwan\u0105 szlichtad\u0105,
Z napa\u015bci\u0105, kt\u00f3ra domy p\u00f3\u0142senne odurza
Jak napa\u015b\u0107 zb\u00f3jc\u00f3w\u2026 Taka przylecia\u0142a burza
Na dziedziniec. Zl\u0119k\u0142a si\u0119 Telimena mocno,
Spojrzawszy na szlafroczek i na odzie\u017c nocn\u0105,
Spojrza\u0142a przez okiennic szpary, a \u015bnieg z\u0142oty \u2013
Pe\u0142no kaga\u0144c\u00f3w; bie\u017cy, zrywa papiloty,
W oczach wida\u0107, \u017ce straszne zobaczy\u0142a mary,
Lecz niebrzydkie\u2026 Krzykn\u0119\u0142a do Zosi: \u201eHuzary!\u201d
I uciek\u0142a.
Tymczasem wchodzi do pokoju
Cz\u0142owiek niewielki wzrostem, w podr\u00f3\u017cnego stroju;
S\u0105dzi\u0142by\u015b, \u017ce cywilny \u2013 gdyby nie mia\u0142 szpady
Pod pach\u0105 \u2013 dosy\u0107 pi\u0119kny na twarzy i blady
Mimo zimna. Twarz by\u0142a jak marmur niezmienna,
Owszem, rzek\u0142by\u015b, \u017ce bielsza od mrozu, promienna,
Jak miesi\u0105c z\u0142ota\u2026 Odda\u0142 lekki uk\u0142on Zosi,
Ona si\u0119 zl\u0119k\u0142a, oczy spuszcza, nie podnosi,
Nie \u015bmie\u2026 stoi jak pos\u0105g, a w sobie rozwa\u017ca,
Czy ma uciec, czy zosta\u0107 \u2013 pozna\u0142a cesarza
Napoleona\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
[I]Sam pan Tadeusz zosta\u0142 w armii adiutantem,Regent \u2013 pisarzem, S\u0119dzia \u2013 zbo\u017ca liwerantem,Hrabia dowodzi nowych u\u0142an\u00f3w szwadronem;Wszystko si\u0119 poci\u0105gn\u0119\u0142o za Napoleonem,Posz\u0142o w marsz\u2026 W domu sm\u0119tne wzdychaj\u0105 ma\u0142\u017conkiPani Tadeuszowa odmawia koronki,Nowenny; Telimena klnie domow\u0105 cisz\u0119,Sm\u0119tek mgie\u0142 \u2013 patrzy w okna, wzdycha, listy piszeAlbo z ksi\u0105\u017ck\u0105 francusk\u0105 idzie w szary k\u0105tekPod piec \u2013 i tonie w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/paryskiesalonyromantykow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1317"}],"collection":[{"href":"https:\/\/paryskiesalonyromantykow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/paryskiesalonyromantykow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/paryskiesalonyromantykow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/paryskiesalonyromantykow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1317"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/paryskiesalonyromantykow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1317\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1319,"href":"https:\/\/paryskiesalonyromantykow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1317\/revisions\/1319"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/paryskiesalonyromantykow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1317"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}